››Nikomedia / İzmit
Helenistik dönemde bir kentin kurucusu olmak unvanı o kadar onurlu idi ki, bir yeri fetheden bir hükümdarın ya da güç sahibi bir prensin önem verdiği ilk iş, bazı kentlerin adlarını değiştirerek yerine kendi adını koymak olurdu. Aynı durum I.Nikomedes'in babası Trakyalı Zipotes'in kurduğu Nikomedia'nın (İzmit) başına geldi. Bu hükümdar, ülkenin başkenti için iki kurban sundu ve rahipler, kurbanlarının keşfine göre kurulacak şehrin, Asya'da en büyük ve en parlak bir yer olacağını ve ebedi olarak kalacağını haber verdiler. Nikomedes'i temsil eden fildişi bir heykel, şehrin en önemli yerine dikildi. Trajanus tarafından Roma'ya taşınan heykel budur. Pausanias'ın bu anlatımına rağmen gerçek, Astakos'un sakinlerini daha uygun ve elverişli bir yere nakleden kişinin açık bir şekilde Zipoetes'in oğlu I. Nikomedes olduğu, adını kente verdiği ve Strabon'un gösterdiği yerdeki yamaç üzerine kurulduğu andan bugüne kadar taşımaya devam eden bu kentin ilk kurucusu olduğudur. Kral Zipoetes, kırk yedi yıl süren bir yönetim döneminden sonra vefat ederek krallığı oğlu I.Nikomedes'e bıraktı. I.Nikomedes (İÖ 279-255/250) zamanında, sınırları doğuda Sangarios/Sakarya ırmağının ötesine, güneyde de Nikaia/İznik'e dek genişleyen Bithynia'nın altın çağı idi. Bütün düşmanlarından kurtulmuş ve komşularıyla arası iyileşmiş olan Nikomedes ise bundan sonra ülkenin yapılaşmasına yöneldi. Bithynia'nın önde gelen şehri olan Astakos, uzun süre savaş tahribatına uğrayarak neredeyse aç ve susuz kalmıştı. Bunun üzerine Nikomedes, Lysimakhos'un yakıp yıktığı Astakos'un yerine yeni bir başkent kurmayı düşünerek bütün Bithynia kıyısının en güzel bir yerini bunun için seçti. İÖ 264'de karşı kıyıda kurduğu (Pusanias'a göre, babası tarafından kurulan kente yerleşerek kendi adını verdi) bu kente, diğer helenistik krallıklarda olduğu gibi kurucu kral onuruna, Nikomedes ülkesi anlamında Nikomedia ismi verildi ve eski Astakos halkından geri kalanları buraya yerleştirildi. Bunlar arasında Zipoates tarafından daha önce bir çok kolaylıklar tanınmış çok sayıda Grek var idi. Bu durum yönetim ve hanedanın neden Helenleştiğinin sebeblerinden biridir. Eusebios'a (3. yy.) göreyse, Nikomedia, İÖ 262'de kuruldu ve Nikomedes, Nikomedia'yı Lysimakhos'un tahrip ettiği Astakos'un yerine inşa etti. Ancak Libanios'a (4. yy.) göre de, kentin yapımına adanan adağın başka bir yerde yani körfezin karşı yakasında ve sonraki şehrin karşısında sunulmuş olması nedeniyle, Nikomedes önceliği tahrip edilen Astakos'un yerinde yeni bir şehir inşa etmek olmasına karşın bir kehanetin işareti ile kuzey kıyıda bir yer seçmişti. Latin haçlılarından peder Hardouin, üzerinde Nikomedia'nın Jupiter ve Asklepios'un sembolleri olan bir kartal ve yılanın betimlendiği İmparator Commodus'un sikkesini betimlerken, Libanius'un bunun Astakosluların bir efsanesinin sonucu olarak aktardığını belirtir, ki bu efsane de şu şekildedir. Kentin (Nikomedia) ilk kurucusu, kenti (Astakos) bulunduğu ilk konumdan başka bir yerde kurmayı düşünürken bu konu hakkında tanrılara danışılır ve onlar da isteklerini şu mucize ile gösterirler: Halkın, sunağın etrafında olduğu ve kurbanın sunak üzerinde yakıldığı bir anda, bir kartal ateşin ortasından kurbanın kafasını ateşten kapar aynı anda da Hindistan'da görülecek türden korkunç bir yılan sunağın altından çıkar ve kartal uçarak, canavar ise denizi (İzmit Körfezi) yüzerek karşı yamaca (Nikomedia/İzmit) varırlar. Kent kurucuları, Jupiter'in koruması altında onları buraya kadar takip ederler. Bu hadiseyi kahinler, tanrıların, özellikle de Poseidon'un yeni şehrin eskisinin yerinde olmamasını ve bu yamaçta kurulmasını istedikleri şeklinde yorumladılar. Gerçekte ise kralın yeni kurulacak şehir için bu yeri uygun gördüğü kabul edilebilir. Roma İmparatorları Maximinus Thrax ve III. Gordianus dönemleri Nikomedia sikkeleri üzerinde bu hadise betimlenmiştir. Bu metin, körfezin kuzey kıyısındaki Nikomeida'nın (bugünkü İzmit) konumu hakkında kesin sonuç olarak görünüyor. Eski zamanlarda, hemen hemen genel olarak kentleri tepelere yerleştirmek adetine uygun olarak İzmit de körfeze hakim olan tepelerden birinin üzerinde kuruldu. İzmit, uzun süre tepelerde kalmadı; halkı, ticaret ve gemicilik işleri için doğal olarak deniz kıyısına indiler. I.Nikomedes'in yeni kenti kendine mesken tutması doğaldı. Karşısındaki Astakos olasılıkla sağlıksız bir yerdi. Her iki şehir çok yakın olduğu için Nikomedia için de durumun dönemin sağlık koşulları açısından farklı olmaması gerekirdi. Ancak Nikomedia çok verimli, yoğun meyvalık ve tarım alanları olan bir çevreye sahipti, denizinde çeşitli balıklar bulunmaktaydı. Onun devri Bithynia için yükseliş devri oldu. Harap haldeki Astakos'un halkı da buraya yerleştirildi ve Astakos'tan yeni kente göç ettirilenlere yurttaş ünvanı verildi. Nikomedia krallığın başkenti oldu. Burası körfezin sonunda ve dünya ticareti bakımından önemli bir noktada idi ve bu şehri kurmakla da Bithynia kıralları o zamanki dünya ticaret ve uygarlığına açılan bir kapı oluşturmuş oluyorlardı. Kimilerine göre, Nikomedia'nın kuruluşunda -veya daha sonra İÖ 140 yılında- Kalkhedonlular da bu yeni kente yerleştirilmişlerdir. Yeni kent Nikomedia, kıymetli eserlerle süslendi. Nikomedes, görkemli anıtlarla şehri donattı, kendisine bir saray inşa ettirerek yeni kentini Bithynia kırallığının merkezi yaptı. Sarayının parlaklığı, yalnız komşu prensleri çekmekle kalmadı, Romalıların en büyüklerini de hayran bıraktı ki bunlar, kentte çok kaldıklarında Nikomedes'e mazeret sunarlardı. Gerçekten de I.Nicomedes, kentte bir çok tapınak, sunak ve kamu binaları inşa edilirken, geniş bayındırlık faaliyetlerinde bulunarak Helenistik kültürün Bithinya'ya yerleşmesi, refah ve zenginliğin artması için olası her şeyi yapmıştır. Krallığın gelişmesinde, ülkenin doğu ve batısı arasındaki konumu ve orman zenginliği başlıca etken olmuştur. I.Nikomedes zamanında krallık kendi sikkelerini de kullanmaya başlamıştır. Bronz sikke çok az basılmış olup, gümüş sikkelerinden Attika ağırlığındaki tetradrahmiler ile drahmilerin ön yüzlerinde, yaşlı kralının yüzünün iri ve kaba özellikleri vurgulanmış realistik bir portresi yer almaktadır. Tatradrahmilerin arka yüzlerinde bir kayada oturan Trakya Artemis'i Bendis yer almaktadır. Savaş tanrıçası fonksiyonu, sağ elinde tuttuğu iki mızrak ve kayaya dayalı bulunan kalkanıyla belirtilmiştir. Drahmilerin arka yüzünde aynı pozisyonda betimlenmiş Ares bulunmaktadır. I.Nikomedes, otuzaltı yıl yönetimde kaldıktan sonra, ilk karısından olan çocuklarına, ikinci karısından olan Prusias adındaki oğlu lehine yönetim haklarını devrettirerek öldü.
F. Yavuz ULUGÜN |
